Helduak eta anxanetak

Ama, komunera joan behar dut
Itxoin, intenta aguantar, Haizea.
Falta da asko?
Lasai, que ya estamos.
Ba… no sé si voy a llegar, ama.

Ama-alaben solasaldi arrunta kotxean. Ez dakigu Haizea “helduko” den. Beharrak ezintasunarekin talka egiten duenean ez dira gauza samurrak gertatzen. Ahaleginak eginagatik ere, helduen gabeziengatik haurrek amore eman behar izaten dute.
Gabezia horiek irudikatzen dituen adibide bat: Kataluniako giza gazteluak edo castells ezagutzen badituzue konturatuko zineten goian haur bat jarri ohi dela, anxaneta delakoa. Helduek dorreari eusten dioten bitartean, haurra haien gainetik igo eta goian dagoenean dorrea osatutzat jotzen da. Helduen lana baldarki egiten denean, ordea, dorrea behera doa eta haurra ez da gailurreraino iristen. Halakoetan castell-ak porrot egin duela esaten da.
Euskaldunon gaztelua ere guztion arteko lana da. Haurrekin egindako lana ezinbestekoa da baina ez gaude etxafuegoak botatzeko moduan. Suziriak ez du zerua zeharkatzen metxa behin eta berriz piztu arren soka apurtuta badago. Eta zer egiten du gutako bakoitzak haustura hori lotzeko?
Zure burua euskaldun jatortzat jotzen baduzu ez pentsa egitekorik ez duzunik. Erdaldunekin edota euskaraz gutxi dakitenekin harremanetan zauden arren, zer dakite zure euskaltasunaz? Zure lagun, senide edota lankideak ba al daki zer ongi pasatzen duzun eta zer ezagutzen duzun euskarari esker?
Akaso euskara ez ikasteko arrazoi guztiak ez ezagutzeak kezkatzen zaitu, baina ba al dakite zure ondoan daudenek euskaraz bizitzeko erabakia nondik datorkizun? Guk gure hautua egin izanak ez du esan nahi besteak kontrako erabakia hartua duenik; lehentasun kontua agian, baina galdetu al diogu inoiz?
Ez dezagun uste besteei ez zaizkiela gure kezkak interesatzen. Ezagutzen zaituen horrek euskara zenbait erdal komunikabidetan agertzen denarekin lotu ordez zurekin lotuko balu ez al duzu uste pixkanaka aurreiritziak desagertuko litzaizkiokeela? Ez al gara konturatzen guk eta ez beste inork sor dezakegun giro eta eragin horretatik jaio daitekeela biharko euskaldunen motibazioa?
Erdaldunekin ditugun solasaldietan betiko mito faltsuak desagerrarazten ahal ditugu: euskara ez dela gainerako hizkuntzak baino zailagoa, adin batetik aurrera hizkuntzak ere ikas daitezkeela, euskara = aukera esateak lelo bat baino gehiago dela…
Arrazoia dugula pentsatze hutsak erdaldunak euskaltegietara hurbilaraziko dituela uste badugu oker gabiltza. Gure ordezkariak hautatzeko garaian gogora dezagun euskalgintzan aurrea hartu dugunok herritarrok, ordezkatuok garela. Etxean eta kalean, lanean eta edonon: euskaraz egin eta eragin, umeak zein helduak nahi dugun gizarte euskaldunera hel gaitezen.

ZENBAT BURU… Ainara Orkin

Duela 4 urte Nafarroako Unibertsitatean euskarak jasaten zuen egoera ikusita, Euskal Adarra ikasle taldea sortu zen. Sorreratik unibertsitate publikoaren barrenean euskaraz ikasi ahal izateko dauden aukera urriak ugaldu daitezen lanean aritu dira jo eta ke. Berriki, gainera UPN eta PSN alderdiek bultzatuta euskararen presentzia are gehiago murriztu nahi zuen lege proiektuari aurre egin behar izan diote unibertsitateko bertze talde batzuekin elkarlanean eta azkenean aipatu lege proiektua atzera botatzea lortu dute. Honetaz guztiaz aritu zaigu Euskal Adarreko partaidea dugun Ainara Orkin NUPeko ikaslea.

Euskal Adarra taldeko kidea zara. Noiz eta zer xederekin sortu zen?
Euskal Adarra duela 4 urte inguru sortu zen NUPn. Gure helburua, unibertsitatean euskaraz bizi eta ikastea zen. Hasiera batean, karreraka elkartzen ginen, baina gaur egun asanblada bakar batean elkartzen gara karrera ezberdinetako ikasleak.

Nolakoa da ikasle euskaldunen egoera NUPen barrenean?
Gaur egun euskararen Normalkuntza Planaren ordez, behin behineko neurri batzuk daude. Neurri hauen arabera, euskarazko ikasgairen bat aurrera ateratzeko, 18 ikasleko taldeak exijitzen dituzte; gainera karrera bakoitzeko kreditu kopuru maximo bat eman daiteke. Momentu honetan, 18 karreratik, magisteritzako 2 adar besterik ez daude euskaraz. Honetaz gain, derrigorrezko ikasgairen bat eta hauta askeko 5 ikasgai inguru besterik ez daiteke jaso euskaraz.

UPN eta PSN berriki lege proiektu bat aurrera eramaten saiatu dira. Zertan zetzan?
Lege horrek euskararen desagerpena ekarriko zuen. Legearen arabera, ezingo zen euskarazko ikasgairik eman (derrigorrezko eta enborrezkoak). Eta majisteritzaren kasuan, parlamentua edota gobernuaren eskuetan geldituko zen.

Alderdi politikoak unibertsitatearen funtzionamenduan sartzen baldin badira, non gelditzen da unibertsitatearen autonomia?
Horixe da lortu nahi izan dutena. Haiek unibertsitate barrutik egin ez zutena parlamentuak egin zezala, horrela ez ziren errudun geldituko. Errektoreak pilota pasa zien UPN eta PSNri.

Azkenean lege proiektua bertan behera gelditu da. Zer gertatu da eta zer egoeratan geldituko da orain euskara unibertsitatearen barrenean?
Berriro ere hasierako egoera berean aurkitzen gara NUPeko euskaldunak. NUPeko estatutuek, euskaraz ikasteko eskubidea onartzen dute, eta berez ez dago legedirik hau ukatzen digunik, baina arazo nagusia unibertsitatearen borondaterik eza da. Argi erakutsi digute urte hauetan zehar, euskararen kontrako jarrerarekin. Ez dituzte kontratazio elebidunak egiten (irakasle ez diren langileen kasuan), ikasle kopuru minimoak ezartzen dituzte ikasgai bat eman dadin (18 pertsonakoa), kreditu kopuru maximoa dago karrera bakoitzeko…

Zer balorazio egiten duzue Euskal Adarra ikasle taldetik?
Esan beharra dago positiboa dela, noski, parlamentuan onartu nahi zuten legea onartu ez izana, lege honek euskara unibertsitatetik desargertzea baitzuen helburu. Denok dakigun bezala, UPNk eta PSNk euskara NUPetik ezabatu nahi dute, beraz, horretarako aurkeztu zituzten bi lege proiektu horiek. Baina azkenean, UPN bakarrik gelditu da eta ezin izan du legea atera. Gure ustez, hauteskundeak gertu daudela eta, hori izan da PSN atzera botatzearen arrazoi nagusia, ikusi baitu, nafar gizartearen gehiengoa euskararen aldekoa dela.

Lege proektua aurrera eraman ez bada ere lan handia gelditzen da oraindik ere unibertsitate barrenean. Zer asmo duzue aurrera begira?
Hemendik aurrera berdin jarraituko dugu; unibertsitatean euskaraz ikasteko eskubidea aldarrikatzen, benetan gure eskubidea dela sinisten baitugu. Eta unibertsitateak laguntzen ez badigu, guk gure kabuz lortzen saiatu behar dugu, eta NUPeko ikaslego euskaldunari erakutsi behar diogu beste alternatiba bat posible dela.

Euskarak ez du preziorik!

Merkataritzan maitasun kontuekin gertatzen den gauza bera gertatzen da; bik (edo gehiagok) ez dute ezer egiten batek nahi ez badu. Eta bestela komeriak hasten dira. Halakoxea da saltzaile eta bezeroaren arteko euskarazko harremana: erantzukizuna biona da. Zerbitzariaren asmo onak deus gutxi balioko du bezeroak errazena egiteko joera badu. Eta herritar prestuak ez du gauza handirik eginen merkatari axolagabe baten aurrean.
Hori horrela dela jakinda, gogora dezagun denok garela bezero eta merkataritza harremanak euskaraz bideratzeko ahalmen handia dugula. Iruñerria horren adibide bat da: Karrikirik egindako denda euskaldunen zerrendak erakusten duenez, euskaraz eskaintzen diren zerbitzuak gero eta gehiago dira. Hori hala da euskaldun askok euskaraz bizitzeko erabakia hartu eta egunero eta edonon gauzatu nahi dugulako. Aldi berean, hainbat merkatari konturatu da euskara errentagarria izan daitekeela eta balio positiboa eransten diola bere zerbitzuari; ondorioz, hizkuntzaren erabilera bermatzen saiatzen da.
Ematen du gainera hiztunok errazago eusten diogula gure hizkuntza leialtasunari arlo honetan administrazioarekiko harremanetan baino. Honek bere logika ere badu, zeren azken finean inork ezin digu agindu babarrunak non erosi behar ditugun.
Honelako esparru txikietan bideratu ahal ditugu euskaraz bizitzeko ditugun nahiak. Eta hasten baldin bagara zenbatzen esparru txiki hauek, ohartuko gara bat gehi bat, gehi bat, gehi bat… asko dela.
Goizean goiz jeikitzen garenetik oheratzen garen arte, zertan inbertitzen dugu gure denbora? Gustuen arabera jakina; baina eredu moduan honako hau:
Esnatu eta berehala gure begiko kuttunari egun on esan ondoren irratia pizten dugu (euskaraz), euskaraz irakurtzen dugu Egunero egunero, ala egunkaria Egunero ala Egunero egunkaria ala egunkariero eguna?
Eguerdian, ondoko taberna euskaldunean pintxo bat jaten dugu; bazkaldu baino lehen D ereduan dagoen umearen bila joaten gara; telebistan berriak euskaraz entzun ondoren harrikoa egin eta euskaraz kaleratu den azken liburuaren bila abiatzen gara… Hau guztia gehi beste era askotako gauza txikien artean betetzen dugu gure eguneroko bizitza.
Gauza txiki horietan erabakia hartzeko ahalmena dugu, erabaki dezagun ba koherenteena.
Eta bukatzeko, maitasun kontuetara bueltatuko gara; akaso gure agintariek esan behar digute norekin egin behar dugun amodioa?

ZENBAT BURU… Asier Biurrun

Apirilaren 4an arratsaldeko 18:30ean abiatuko da “AEKrekin herri bat geroa lantzen” leloarekin Euskal Herria iparretik hegora zeharkatuko duen Korrikaren 13. edizioa; Mauletik irten eta Foru lurraldeko hiriburuan akituko dena. Iruñeko Udalak lasterketaren amaierako ekitaldiak hiriko alde zaharrean egitea debekatu duen arren, inoiz baino adore handiagoz lanean ari dira Nafarroako AEKko arduradunak prestaketa lan horiek bideratzen. Nafarroan Korrikaren arduraduna den Asier Biurrunekin aritu gara solasean.

Aurten bere 13. edizioa beteko duen euskararen aldeko lasterketa honen xedeak zeintzuk dira? aldaketarik izan al da urte hauetan guztietan?
Xedeak hasierakoak dira: euskararen aldeko kontzientzia suspertzea eta gau-eskola zein euskaltegien eguneroko lana indartzeko dirua biltzea. Euskal Herrian euskaraz bizi nahi dugunok ezinbertzenazkoa dugu AEK bezalako erakunde bat, eta jakina da hau ez dela garairik samurrena guretzat. Duela bi urte izandako erasoek itolarri ekonomiko nabarmena eragin zioten AEKri, eta ataka gaizto honetatik ateratzeko nahitaez behar ditugu herritarren laguntza eta babesa. AEKrekin herri bat geroa lantzen da leloa, hain zuzen ere Euskal Herriak AEK behar duelako euskalduntze prozesuan aitzin egiteko eta, era berean, AEK-k euskal herritarren laguntza nahitaezkoa duelako bizi duen kinka larritik ateratzeko.

Horren ekimen erraldoia izanik prestaketa lanak ere handiak izanen dira. Nola antolatzen zarete?
Hala da, ekimen erraldoia da. Horrelako gauza bat antolatzeko Korrikak Euskal Herri mailan arduradunak ditu. Hauekin batera herrialde bakoitzeko arduradun bat du eta herrialdeetan eskualde desberdinetako arduradunak. Antolakuntza hau da. Dena den, egiten den lan handiena eta garrantzitsuena auzo eta herrietakoa da. Euskal Herriko herri guztietan Korrika Batzordeak sortu ditugu. Batzorde hauek egiten dituzten zabalpen lan eta ekitaldiekin Korrika gorpuzten da. Honetaz gain kilometroen salmenta Batzorde hauetan egiten da.

Berriki jakin da Iruñeko udalak ez duela baimenik emanen Iruñean egitekoak ziren Korrikaren amaierako ekitaldiak toki publikoetan egiteko. Zer eginen duzue?
Dagoeneko jende guztiak honen berri izanen du. Agian, jendea, ez da ongi jabetu baina udalak ukatu duena jaia egiteko eskaera da. Korrika bukaera alde zaharrean izanen zela jakinarazi genion udalari eta horren kontrako erantzunik ez dugu jaso. Jaia egiteko, ordea, Plan Surrera joateko aholkatu ziguten. Udalaren erabaki hau azken urte hauetan euskararekiko eta herri mugimenduekiko duen politikaren isla baino ez da. Udalak ez du nahi euskara bizirik dagoela Iruñean soma dadin eta horra hor bere erabakia. Gainera, ez digu arrazoi sakonik eman, aitzakia merke batzuekin atondu du erantzuna. Guk oso argi dugu jaia Alde Zaharrean eginen dugula.

Erran bezala aurtengo Korrika Nafarroako hiriburuan akituko da. Festa erraldoi bat egiteko asmoa duzue. Zerbait aurreratzen ahal duzue?
Arestian aipatu bezala Alde Zaharrean eginen dugu jaitxo eder bat. Dagoeneko festa horretan egonen dena finkaturik dugu. Kontua da oraindik lekuak ez ditugula oso argi. Egun horretan ondorengoa ikusteko aukera izanen du jendeak: Buitraker, Zirika Zirkus, Berri Txarrak (denboraldiari agur errateko), bertsolariak, Skunk, erraldoiak, Sen, haurren txokoa, Trikizio, Artisauen erakusketa, bertso herri bazkaria, Sebastopoleko Titiriteroak, Dantzariak, txarangak, Gatibu, Peñak, fanfarreak, perkusioa, tonbola, taloak, karrika animazioa…

Lasterketaz gain, hainbat kultur ekitaldi egiten dituzue aurreko hilabeteotan. Zer moduz joan dira aurtengoak?
Orain arte antolatutako ekitaldi guztiak oso arrakastatsuak izan dira. Oraindik ere ekitaldi batzuk falta dira egiteko eta orain artekoak bezain arrakastatsuak izatea espero dugu.

Gurea da!

Itxiera ez omen zen nahikoa. Ankerkeriaz eta atxilotuak umiliatuz ere jokatu behar zuten. Baina orain ekin diezaiogun aurrean dugun lanari, ahozko elkartasuna laguntza praktikoa bihurtzeko tenorea heldu baita.
Otsailaren 22ko giza uholdea maitasun adierazpide erraldoia izan zen; berehalako erantzun hark euskalgintza osoarentzat eta gizartearen zati zabal batentzat EGUNKARIA herri honen ikur maitagarrienetako bat dela baieztatu zigun. Hura erasotzean, gu eraso gaituzte. Euskaltzaleon bihotza gelditzen saiatu orduko milaka eta milaka lagunen bihotz taupadekin EGUNKARIAren proiektua bizirik mantentzen hasi ginen.
EGUNKARIAz harro gaude. Ez dago laburbiltzerik kalitate handiko hedabide honek eskaini digun guztia. Euskal komunitatea egituratzen laguntzeaz gain harroki aitortu nahi dugu Karrikirin harreman estua dugula gure ahotsa ere izan den komunikabide honekin.
Horregatik gure txanda heldu da. EGUNKARIAko lagunek gure laguntza behar dute denona den proiektua bizkortzeko. Dei egiten diegu euskalgintzako erakunde, elkarte eta pertsona guztiei langileen beharrei erreparatu eta beharrezkoak dituzten babesa eta azpiegitura eskaini ditzaten: baliabide ekonomiko eta teknikoak, egoitzak, laguntza taldeen eraketa… Ohar gaitezen elkarlanaren beharraz eta eutsi diezaiogun gureari behin ere erlajatu gabe, egun bateko erakustaldia eguneroko konpromisoa bilakatu dadin: egin gaitezen denok harpidedun edo erosle, har dezagun parte langileek deitutako ekimenetan, eraman dezagun haien ahotsa leku guztietara.
Gertatu denak erakutsi du gure komunitatea egoera larriei aurre egiteko gai dela eta ezinezkoa zirudiena oso denbora gutxian gauzatzen ahal dugula: itzalek ez dute irabazi eta ez gara euskarazko egunkaririk gabe geratu. Laster, denon bultzadaz, EGUNKARIAko lagunek gero eta zerbitzu hobea eskaintzen jarraitu ahal izanen dute.
EGUNKARIA ezagutzen ez zuen baten bat harritu egin da erasoak sortu duen elkartasun bizia ikusita. Bere langile eta lagun guztiak gogoan, Eduardo Galeanoren olerki bat aipatu nahi dugu hemen. Mundua jende multzo handi bat dela dio, su txikiz osatutako itsaso bat. Eta honela jarraitzen du:

Zenbait suk, su motelek, ez dute argiztatzen
ez eta erretzen ere; baina beste batzuek
bizitza hain gogotsu izekitzen dute
ezen ezin baitzaie begiratu begiak kliskatu gabe
eta hurbiltzen dena piztu egiten da.

ZENBAT BURU…
Egunkariako Nafarroako delegazioko langileak   

Kostata, baina jende anitzen lanari esker sortu zen duela 12 urte Euskaldunon Egunkaria; euskara hutsez argitaratua. Ibilbide labur, baina mamitsu honetan proiektu berritzaile honetan parte hartutako kolaboratzaileen zerrenda oparoa izan da eta euskal kultura eta oro har gizarteari eginiko ekarpena ere itzela izan da. Pasa den otsailaren 21ean, ordea, Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailea den Juan del Olmoren aginduz Egunkaria itxi eta sorreran lanean aritutako 11 kolaboratzaile kartzelaratu zituzten. Horrekin guztiarekin batera, Egunkarian lan egiten duten 150 langileak ere karrikan gelditu dira, lanik gabe. Nafarroako delegazioko langileekin solasean aritu gara haien egoera gertutik ezagutu eta laguntza nola ematen ahal zaien jakin ahal izateko.

Noiz eta nola ohartu zineten Iruñeko egoitzan sartu zirela?
Alberto Delegazio buruaren etxera goizaldeko 3.30etan joan zen Guardia Zibila. Ohetik atera eta bulegora eraman zuten lekuko gisa. Ordenagailuak, artxiboak eta iruditzen zitzaien guztia hartu eta delegazioa prezintatu egin zuten. Dena dela, argi eta garbi esan behar dugu Juan del Olmo Espainiako Auzitegi Nazionaleko 6. Instrukzio Aretoko epailearen autoak sartze eta miatze agindua zekarrela soilik. Epaitegiko idazkari judizialari esan zion Albertok zigilatzeko agindurik ez zutela, baina guardia zibilek bulegoa itxi egin behar zutela esan zuten eta gaur arte. Ederki itxi dute gainera, oholak taladroarekin erantsi dizkiote ateari eta hor ez dago sartzerik. Barruan gelditu da hamahiru urteko lana, erraz esaten da.

Nolako egoeran zaudete une honetan Egunkariako langileak?
Esku hutsik utzi gaituzte, gure lanabesak lapurtu eta eraman egin dizkigute, baina aurrera jarraitzeko lanean hasi gara. Egoera argitu arte ere ez dakigu nola jasoko dugun langabezia edo dena delako soldata. Izan ere Euskal Autonomi Erkidegoak (EAE) Lan eskumenak bereganatuak ditu baina Nafarroak ez, eta tramite horiek Madrilek egin behar ditu. Dena dela, epaileak igandera arte, martxoak 2, du erabakitzeko Egunkaria behin betiko ixten duen, edo administratzaile judiziala ezartzen diguten gure jarduna kontrolatzeko.

Zer egiten ari zarete?
Batzuek Egunero kaleratzeko ardura hartu dute. Egunkaria itxi zigutenean argi genuen hurrengo egunean beste bat behar zuela kalean, eta horretan ari da talde bat. Gertatutakoari erantzuteko batzorde ezberdinak eratu dira eta besteok horretan gabiltza lanean. Erredakzioko batzordeaz gain beste bost daude: Herrietakoa, nazioarteko harremanetarako, erakundeekin harremanetarako, elkartasunerako eta langileen jarraipena egiteko.
Herrietakoa beste egunkari bat bideratzeko herriz herri taldeak eratzeko lanean dabil. Nazioarteko harremanetaz arduratzen dena egin diguten bidegabekeria nazioartean salatzeko eratu da, elkartasun batzordea atxikimenduak bideratzeko dago, langileen jarraipena egiteko bestea eta erakundeekin harremanak egiteko azkena.

Jasotako elkartasun mezuak amaigabeak dira.
Bai elkarte, alderdi, sindikatu, norbanako, erakunde eta kazetari hainbaten elkartasuna jaso dugu. Zerrenda amaigabea da eta Eguneron adierazgarrienak argitaratzen saiatzen ari gara egunero. Besteak beste, jazotakoa salatu dute Amnistia Internazionalek, ehun herrialde baino gehiagoko 500.000 kazetari baino gehiago ordezkatzen dituen Kazetarien Nazioarteko Federazioak, eta Hizkuntza Gutxituen Europako Bulegoak (EBLUL). Modu batean edo bestean elkartasuna erakutsi digutenei eskerrak eman nahi genizkieke.
Jende anitz amorru eta samin sentimentuek hartuta dago, baina inoiz baino gehiago aurrera egiteko kemen eta gogoarekin.

Zein da une honetan zuei lagundu eta Egunkaria edo euskaraz argitaratuko den bertze egunkari bat laguntzeko modurik eraginkorrena?
Orain guri laguntzeko modurik hoberena harpidedun egitea da edo Egunero egunero kioskoan erostea da. Larunbatean Donostian Egunkariaren alde kalera atera zen jende uholdeari proiektua aurrera ateratzeko konpromisoa eskatzen diogu, baita erakundeei ere. Gure alde konpromiso zehatzak hartzea nahi dugu. Euskaraz ari den egunkari indartsu bat argitaratu behar dugu. Harpidedun egiteko 943-303555/943-303554 telefonoetara deitu behar da. Hori da orain dugun premia. Harpidetzak bikoiztu egin ditugu eta egunotan salmentak ere franko igo dira. Hori mantendu eta igo egin nahi genuke. Dirua eman nahi duenak ere badu kontu korronte bat: 3035 0092 56 0920055559.

Elkar bilatu dezagun

Gizartea gizakia bezain aldakorra da. Ohiturek itxura berriak hartzen dituzte, harremanak eraldatzen dira… Gizartearen bilakaerak eragin zuzena du harremanetan eta komunikazioan. Zalantzarik gabe, baldintza sozialen ulermena gero eta beharrezkoagoa zaigu euskalgintzan aurrera egin nahi badugu.
Kontua da gizarte honek askotan labirinto baten itxura hartzen duela; euskal komunitatea han barruan finkatu nahian gabiltza baina zaila da norabide egokiekin asmatzea. Bide beraren inguruan bueltaka ibil gaitezke eta ez dago lagunduko gaituen gidari orojakilerik.
Baina zerbait ikasten ari gara: galtzeko arriskua ekiditeko ibiltari euskaldunok elkarren berri izan behar dugu. Hori posible izan dadin, Karrikirikook seinale lagungarriak paratu izan ditugu bidean: zerbitzu desberdinak, euskara kalera ateratzeko ekimenak, Karridenda, eta etorriko direnak. Noraezean daudenak bilatzeari ekin diogu eta lagunak hurbildu ahala gune propio eta zabalak lortzen ari gara.
Izan ere, euskaldunon arteko loturak eta non dauden dakiten lagunak badaude gizartearen bide multzo korapilatsuak labirinto izateari utziko dio. Izateko nahiak bultzatuta, irabazitako espazioak zabaltzen jardun behar dugu, gero eta erosoago mugitu gaitezen.
Beharbada euskaldunez inguratua bizi zara. Baina agian ez. Hala bada, zauden tokitik bilaketa bat hastea proposatu nahi dizugu. Zugandik hurbil herri zabal bat eraikitzen ari gara eta zurekin egin nahi dugu. Ez dago txoko batean: ohartzen bazara, euskararen herriko kaleek labirinto osoa, gizarte osoa zeharkatzen dute. Ireki begiak, berreskuratu jakinmina, seinaleei erreparatu eta ausartu zaitez horietan sartzen. Eta heldu iparrorratzari: aktibatu zure euskaltasuna. Egiezu euskaraz lagun, ezagun, auzoko eta lankide euskaldunei. Euskarazko agendak oparoak dira: erabili aukera horiek. Euskara talde antolatuak daude: zergatik ez haiekin harremanetan jarri?
Elkar bilatzearen abenturan denok gara protagonista eta erantzule. Euskalduna zara: labirintoko anabasak ez zaitzala bereganatu, ez dezala zure izaera zurgatu. Zure ahaleginak emaitza izanen du.

ZENBAT BURU… Olatz Zugasti
   
Duela 12 urte bere bakarkako lehen diska karrikaratu zuen “Kantu baten bila nabil” izenburuarekin. Horren ondotik, sehaska kantuz osatutako bertze lan bat, Bulun Bulunka (1999), eta berriki Durangoko azokan aurkeztutako “Elearen lainoa” diska atera ditu. Benito Lertxundi musikariarekin elkarlanean ari da aspaldiko partez eta, hori guztia gutxi balitz, munduko musika tradizionalei buruzko “Kantaita” irratsaioa gidatzen du egunero Euskadi Irratian. Olatz Zugasti kantariaz ari gara, jakina.

Urte dexente daramazkizu musika munduan, horietako nahikotxo Benito Lertxundirekin batera elkarlanean, baina betidanik heldu diozu bakarkako lanak egiteari. Berriki “Elearen lainoa” zure hirugarren lana karrikaratu duzu. Zer aurkitzen ahal dugu diska berri honetan?
Neronek konposatutako kanta sorta berria, baita arpan sortu ditudan hiru doinu instrumental ere. Kantuen hitzen egileak ITXARO BORDA, HENRIETTE AIRE eta JUANJO SAN SEBASTIAN dira, baita neronek idatzitako hitz batzuk ere aurkitzen ahal dira ZENBAT GAU izeneko kantuan. Diskoa 2002ko otsaila eta apirila artean grabatu zuen Mikel Fernández teknikariak eta moldaketa nahiz produkzio lanetan Mikel Fernandez, Angel Unzu eta neronen laguntza izan zuen.

Henriette Aire eta Itxaro Bordaren olerkiak musikatu dituzu azken lan honetan. Hainbat emakume euskal kulturgintzari egiten ari diren ekarpena nola ikusten duzu zuk?
Beharrezkoa, eta beti egon dena bestalde, bakarrik isilpean edo diskretoki egin dela lan hori. Edozein herrialdetako musikarentzat esate baterako emakumearen ekarpena oinarria izan da, gertatzen dena, beste alor guztietan bezala, ez dela errekonozitzeko joerarik, nun eta etzaren aparteko disdira eta kalitatea duen artista emakumezko bat. Eta garbi geldi bedi, aipatu ditugun bi olerkari hauek ez ditudala aukeratu emakumeak direlako, beren kalitate eta sensibilitate, eta idazkera ederragatik baizik.

Zein da zure irudikoz euskal kantagintzaren gaur egungo egoera.
Euskal kantagintzak duen eskaintza aparta da…, estilo guztiak ez dakit baina asko dira jorratzen direnak, eta gauzak oso ongi egiten dira. Musikariak gero baino gero hobeak ditugu. Gero beste gauza da bakoitzak entzulegoarengan duen oihartzuna zenbaterainokoa den. Hor faktore asko daude jokoan, eta ahaztu ezin duguna zera da, herri menperatu bat garela, eta euskaraz egiten denak, edo euskal musikak ez dutela bonbardeatuta datozkigun beste horien abantaila.

Musikari lanetan aritzeaz gain, duela zenbait urtetatik hona munduko musika tradizionalei buruzko saio zoragarria egiten duzu egunero Euskadi Irratian. Azken boladan zirrikitu guztietatik helarazi nahi zaigun “molde bereko” musikaren aurrean bertze aukera aunitz badagoela erakusten duzu.
Batez ere beste herrietako musikak helarazten saiatzen naiz. Guretzako arrotzak diren kulturetako kantuek ere leku izatea nahi dut KANTAITA saioan.

Lehengoan euskal abeslari bati eginiko elkarrizketa batean, musikaren bidez bertze modu batera eraiki ezin diren zubiak luzatu daitezkeela irakurri ahal izan nuen. Zer deritzozu?
Musikak badu aparteko gaitasun hori. Hitzak ulertu gabe ere musikak berezko hizkuntza du, unibertsala, esaten dugun bezala. Alde horretatik ere pentsatzen dut zure hizkuntza hitz egiten ez duen baten sentsibilitatean urradurak egin ditzazkeela musikak, eta inoiz orbainduko ez den zauri bat bezala geldituko dela gainera, betirako… Bainan bueno, ez dut ahazten lehen esan dudana ere…, musika horiek ongi iristeko, behar dituzte gutxienez indartsuenen aukera berdinak izan, eta hori denok dakigu ez dela horrela. Ez dira hitz negatiboak, errealistak baizik.

Arrosaren gainean hegan

Ekialde urruneko herrixka batean gertatua da. Tenplu txiki eta ikusgarri bateko zirrikituetatik uso bat sartu zen. Barruan, horma guztiak ispiluz josita zeuden eta haietan tenpluaren erdian zegoen arrosa eder baten irudia islatzen zen.
Usoak lorearen gainean pausatzeko deliberoa hartu eta irudi horiek arrosatzat joz hasi zen behin eta berriz haien aurka jotzen. Baina, arrosa bereganatu beharrean, hormen kontrako kolpeak bakarrik jasotzen zituen.
Halako batean gure usoa, zeharo abailduta, behera erori zen. Non eta benetako arrosaren gainean erori ere.
Gizakien artean, bestalde, ez da jokamolde arrotza. Ameskeriei segika, irudia errealitatetzat hartzen dugu maiz eta gure benetako nortasunaren gainean gabiltza, nora ezean.
Euskaltzaleon etxean ere ez dugu hormen aurka jo beharrik arrosa aurkitzeko. Agerian dago aldean behin ispiluek proiekzio ikusgarriak islatzen dituztela, gure bizi-indarren adierazle direnak: ospakizun jendetsuak egiten ditugu, ezagutzan aurrerapausoak egiten dira, euskarazko produktuen eskaintza inoiz baino oparoagoa da, euskararen aldeko jarrera positiboa nagusi omen da gizartean… Euskaltzaletasuna irudi itxurosoak sortzeko gai da, baina ez gaitezen itsu; ez dezagun ahatz itxura ez dela azken helburua eta erakusleiho txukunaren atzetik zaindu beharreko lore bat dugula: erabilera bizia gure ibileran.
Liburu asko argitaratzea aberasgarria da betiere azoketako, dendetako edota etxeko apalategietan hautsa biltzen uzten ez baditugu. Aldeko jarrerak ez du bidean trabarik jartzen, baina, nola uler daiteke norbaiten edo zerbaiten alde egotea ongi ezagutu, maitatu eta harekin egon nahi izan gabe? Ezagutzaren datua, garrantzitsua izan arren, ez da balio handikoa erabilera ohiko parametroetan mantentzen bada. Bati baino gehiagori urtean zeharreko hainbat ekitalditara joate hutsarekin euskaltzale zintzoaren kuota betetzen duela iruditzen bazaio, hausnartu dezala indar erakustaldien eta ospakizunen erritualetik kanpoko bizitzaz: euskaraz egiteko aukerak bilatzen al ditut? Euskaraz bizi nahi al dut?
Errealitatea, arrosaren moduan, era askotara isla daiteke. Baina gogora dezagun normalizazioaren bidean egiten ditugun urratsak euskaraz bizi nahi dugulako egiten ditugula. Hori da gure helburua eta irudi horiek guztiak proiektatzen dituen arrosa: euskaraz bizi nahi izatea. Euskara guretzat ez da onarpen soziala behar duen ikur afektibo soila, bizitzeko egunero aukeratzen dugun bidea baizik. Sinboloen presentzia alda daiteke garaien eta agintean daudenen arabera, baina gu ez gara sinbolo soil bat defendatzen ari, ez dugu ispiluen jabe izan nahi. Guk arrosa nahi dugu.

ZENBAT BURU… Unai Elorriaga

“Alessandro Bariccok Mozarten kontzertu bat ikusten dugunean marka bat erosten dugula esaten du. Kasu honetan, niri tokatu zait marka izatea”

Abenduaren 13an, ‘Liburuak irakurriz dibertitzen gara’ ekimenaren barruan, Unai Elorriaga gure artean izan zen. Zaldiko Maldikon emandako hitzaldian, 1973an jaiotako idazle algortarra topikoetatik haratago joan zen eta, berriki jasotako Narratiba sariaz gain, literaturaz, bizitzaz eta sentimenduez mintzatu zitzaigun.
Unai Elorriaga Filologian lizentziatua da eta Labayru Ikastegian itzultzaile ari da. Kolaborazioak egiten ditu zenbait hedabidetan, hala nola Idatz & Mintz aldizkarian eta Euskaldunon Egunkarian. Bigarren nobela egina dauka jada eta heldu den martxoan liburu dendetan izango dugu: “Vant Hoffen ilea”.

Pentsatzekoa da halako saria jasotzeak zure bizitza nolabait aldatuko zizula; hemendik aurrerako jardun literarioa eta idazteko moldea ere baldintzatuko dizkizula uste duzu?
Ez dut uste. Nik lehendik ere badakit zer bide hartu eta nondik noan; ez dakit bide ona edo txarra den, baina bide horri eutsiko diot. Beharbada, bigarren liburua atera eta hirugarrena eta abar… inoiz horretatik bizi baldin banaiz eta nire bizibidea publikatzea eta saltzea baldin bada, beharbada horrek aldatuko du. Oraingoz ez, oraingoz nire lana daukat eta lanean jarraituko dut eta idatzi nahi dudana idatziko dut eta berdin dit arrakasta daukan edo ez daukan.

Nola ikusten duzu euskal literaturak azken urteotan izaniko bilakaera? Gazteok egiten duzuen literaturak iraultza ekarri al du euskal letretara edo gehiegi esatea da hori?
Ez dakit, beti esan dut: horiek kritikarien kontuak dira. Iraultzak, mugimendu berriak… Nik uste dut mugimenduena-eta asmakizuna dela, hori hasteko. Gainera idazle bakoitzak bere etxean idazten du, sortzen du, zer edo zer dotorea sortzen ahalegina egiten du eta bat-batean, holako bi edo hiru idazle on ateratzen badira, idazle ona izatea ere zer den ez dakigu, baina, batzuetan ateratzen badira, ez dut uste mugimenduak-eta aipatu behar direnik, azken batean. Eta nola ikusten dudan egoera? Ba, denetarik dago; nire ustez, idazle onak daude, oso onak, edonon publikatuz gero idazle onak izango liratekeenak, esate baterako, Harkaitz Cano eta abar. Eta badira beste batzuk, nire iritziz, nire gusturako, oso-oso txarrak direnak. Orduan, paisaia osoa zelan dagoen, ez dakit, zeren ez naiz kritikaria eta, gainera, ez daukat jakiteko interes berezirik, nik neurea egiten dut.

Badirudi irakurtzea ez dela gizartean arrakasta handirik duen jarduera eta gazteen artean gutxi hitz egiten omen da literaturaz. Zuk egindako lanak erakarri al du jende gehiago euskal literaturaren mundura?
Ez dakit, nik ez nuke esango nire liburuak hori lortuko duenik. Nire liburua saltzen ari da horren inguruan marketing handia dagoelako hain zuzen ere, sariaren inguruan alde batetik, gero horrek dakarrenaren inguruan, Durangoko Azokaren inguruan… Lehengo egunean Durangoko Azokan izan nintzen eta mundu guztiak erosten du liburua: zaharrek, gazteek… Horrek zer esan nahi du bada? Literatura zabaltzen ari dela? Ez, prentsa eta beste komunikabideak zabaltzen ari direla esan nahi du horrek. Prentsa, irratia, telebista, egunkariak eta abar zabaltzen ari direla eta mundu guztiak irakurtzen duela nire izena eta horregatik erosi behar duela; nire izena erosten ari da. Alessandro Bariccok, esate baterako, Kafka marka bat dela esaten du, edo Mozart marka bat dela, eta guk Mozarten kontzertu bat ikusten dugunean marka bat erosten dugula. Gero kalitaterik dagoen edo ez dagoen ez dakigu, hori marka bat da. Eta kasu honetan niri tokatu zait marka izatea. Baina horrek zer ekarriko duen edo horrek zaletasuna ekarriko duen ez dakit.

Badirudi Durangoko Azoka erreferentzia bilakatu dela euskaraz bizi den gizartean. Baina, zure ustez, euskaldunok kontsumitzen eta gozatzen al ditugu euskal produktu literarioak edo su artifizialek itsutzen gaituzte?
Bietatik egongo da, ezta? Neurri batean egongo da ohitura hori, hau da, behintzat hori ez da leku askotan gertatzen. Hainbeste jende hain leku txikian erakartzea –Euskal Herria leku txikia da–, liburuaren inguruan oso arraroa da hori eta behintzat jendea hurbiltzen ari da. Hori egia da. Baina segur aski egongo da bestetik ere, hau da, piroteknia nabarmena egongo da. Hor azken batean dirua dago jokoan eta, dirua dagoenean, beste interes batzuk daude eta puztu nahi bada puztu egingo da eta beti dakigu gauzak puzten direnean barruan ez dela gauza askorik egoten. Baina puztutako hori txikitzen denean, beti geldituko da zer edo zer. Bertsotan ere hala gertatu zen: garai batean puztu zen eta gaur egun beharbada ez da hainbeste zale egongo, baina puzketa edo boom horren aurretik baino gehiago egongo dira. Bada, literaturan gauza bera.

Itzulpengintzan ibiltzen zara. Zure ustez zein da euskal literaturan itzulpengintzak hartu behar duen garrantzia?
Itzulpengintzan zera egin behar da, kalitatez hobetu, ez kantitatez. Azkenaldian ematen du kantitatea dela garrantzitsuena eta kantitatea ere behar da, baina uste dut kalitatea betiere behar dela, eta kalitatea diodanean ez diot euskararen kalitatea. Euskararen kalitatea badago: oso itzulpen onak egiten dira, aldizkarietan, egunkarietan, e.a. oso itzulpen onak agertzen dira. Baina gauza bat da itzulpen arrunta –kazetarien itzulpena edo administrazioko testuen itzulpena– eta beste kontua da literatura itzulpena. Eta nik uste dut hor gainditu gabeko asignatura handia dagoela, nabarmena. Nik oso itzulpen gutxi irakurtzen ditut, baina irakurri ditudanak oso eskasak dira. Ez dut esaten nik hobeto egingo nukeenik, seguru asko ez nituzke egingo, baina hor lantzeko gauza asko dago. Oso itzulpen zuzenak egiten dira, euskararen aldetik oso aberatsak, baina, literaturaren aldetik, ez dira irakurlea seduzitzeko egiten. Gehiago gauza ederra, gauza aberatsa, egiteko, euskararen aldetik gauza zuzena, itxurosoa, baina ez da seduzitzeko kapaz, nik irakurri dudan apurra behintzat.