Topagunea, euskara elkarteen federazioa

Euskara elkarteen zereginei buruz eztabaidatzen denean, askotan aipatzen da bi lan mota hauen arteko oreka bilatzearen garrantzia: jakin behar da beste eskualde edo herrietan asmatutako proiektuak gurera egokitzen, eta jakin behar da gure eskualdeko beharrak ongi identifikatzen eta horiei erantzuteko proiektuak sortzen. Beraz, ezin ditugu baliabideak erre besteek asmatu dutena berriro asmatzen, baina, ezin dugu, besteek egiten dutena errepikatu egokia dugun ala ez ongi pentsatu gabe.
Herri edo hiri bakoitzak badauzka berezko ezaugarri batzuk, soziolinguistikoak eta bestelakoak: elkartzeko guneak, jaiak ospatzeko ohiturak, sormen kulturala transmititzeko bideak… Horiek guztiak kontuan hartu behar ditugu euskararen erabilera sustatzeko proiektuak diseinatzerakoan. Argi dago leku batean arrakastatsua izan dena porrota izan daitekeela beste batean, tartean egokitze lan bat ez badago.
Baina, beste alde batetik, zenbat baliabide erretzen ditugu alferrik, beharrezkoa genuen informazioa garaiz eskuratu ez dugulako? Zenbat aldiz jakin dugu, lan orduak eta dirua inbertitu ondoren, guk egindakoa beste leku batean asmatuta zegoela? Izan ere, euskararen erabilera sustatzeko dauden behar asko errepikatzen dira hainbat herri eta hiritan eta normalizazio lanari buruzko kezka eta galdera nagusiak berdintsuak dira horietan guztietan.
Topagunea Euskal Herri mailako euskara elkarteak biltzen dituen federazioa da. 1997an sortu zen (Karrikiri sortu zen urte berean) euskara elkarteen jarduera sustatzeko eta euskara elkarteei zerbitzuak eskaintzeko. Orain arte Karrikiri eta Topagunearen arteko harremana puntuala izan da, baina aurten aldaketa garrantzitsua gertatu da.
Nafarroako Topagunea ekainaren 3an aurkeztuko da Iruñean, baina, dagoeneko, bulegoa zabaldu du Atarrabian, Nafarroako euskara elkarteen laguntzarako eta hainbat proiektu Nafarroatik bertatik bideratzeko. Karrikirik gainerako euskara elkarteekin izan beharreko harremana eta elkarlanari buruzko kezka hasieratik izan duen arren, aldaketa honek animatu gaitu Topaguneko bazkide izatera. Batetik, azpiegitura egokia izanen dugu Iruñerriko beste elkarteekin batera proiektu ausartagoei heltzeko, bestetik, egoera soziolinguistiko ezberdineko herrietan kokatutako Nafarroako gainerako elkarteekin lan osagarriak egiteko aukera izanen dugu eta, azkenik, Euskal Herriko beste elkarteekin informazioa trukatzeko bide arinago eta egokiagoa izanen dugu.
Beraz, aldaketa honek hasiera aipatu dugun oreka lortzen lagunduko digula uste dugu: informazioa eta elkarlana gertuago izanen ditugu. Hala ere, Iruñeko euskaldunen beharrei erantzuteko proiektuak sortzen jarraitzea izanen da gure erronka, orain baliabide gehiagorekin, baina zuen, euskaldun mota guztien, partehartze ezinbestekoa oinarri.



ZENBAT BURU… Oskar Zapata

Topagunea euskara elkarteen federazioa 1996an sortu zen eta dagoeneko Euskal Herriko 73 bazkide biltzen ditu. Euskarararen normalizazioa xede nagusitzat izanik, elkarteen arteko koordinazioa bideratzen laguntzeko eratu zen eta horretarako hainbat ekimen bideratzen ditu. Ekainaren hasieran Nafarroako Topagunearen aurkezpena eginen da eta Oskar Zapata arituko da koordinatzaile lanetan. Harekin solastatu gara Topagunearen nondik norakoak hurbiletik ezagutzeko.

Noiz sortu zen Topaguneak eta zer xederekin?
Topagunea, euskara elkarteen federazioa 1996. urtean Euskal Herriko hainbat euskara elkartek sortutako elkargoa da. Gaur egun 73 hiru bazkide ditu. Nafarroan sei gara une honetan: Karrikaluze, Euskaldunon Biltoki, Karrikiri, Mailope, Bierrik eta Ttipi-Ttapa
Helburua euskara elkarteen helburu bera da: herrietan euskararen normalizazioa lortzea, erabileran eraginez.
Federazioaren eginkizun nagusiak bi dira, batetik euskara elkarteen jarduera sustatzea eta bestetik elkarteei zerbitzuak eskaintzea.

Jorratzen dituzuen lan esparruak ezberdinak (Kulturgintza, haurrak, gazteak, herri komunikabideak, e.a.) dira. Nola bideratzen da lana horietako bakoitzean?
Sail bakoitzak teknikari bat dauka, eta gero egitasmoz egitasmo teknikariak eta administrariak daude.
Euskaldun berriak saileko teknikariak hauei laguntzeko egitasmoak aurkezteko eta kudeatzeko ardura dauka, normalean euskaltegiekin batera planteatzen dira eta ikasleen erabileran eragitea dute helburu. Teknikari honek entitateak euskalduntzeko egitasmoen inguruko informazioa zabaltzeko ardura ere badauka.
Haurrak eta Gazteak saileko teknikariak, 30 urte arteko lagunentzako erabileran eragiteko proeiktuak sortzeko eta kudeatzeko ardura dauka, elkarteei hauek martxan jartzeko formazioa eta laguntza eskainiz: tailerrak, topaketak, ludotekak….
Hedabideak sailekoak elkarteei hedabideak sortzeko eta kudeatzeko laguntza eskaintzeko dago: aldizkariak; irratiak, telebistak.
Kultur sailak kultur errota izeneko egitasmoa kudeatzen du, honetan elkarteei kulturgile parrilla zabal bat eskaintzen zaie, eta kontratazioak eta harremanak egitea teknikariaren lana izaten da.
Formakuntza saila elkarteen langileak formatzeko eta elkarteek beren bazkideen formaziorako interesgarri ikusten dituzten hitzaldiak, mintzaldiak, soziolinguistikako jardunaldiak antolatzeaz arduratzen da.
Administrazio Sailak: Elkarteei diru laguntzak kudeatzeko zerbitzua da eta administrazio arloko aholkularitza eskaintzen die.
Informatika Zerbitzuak topaguneko Web orria kudeatzen du, eta elkarteei mantentze lanak eskaintzen dizkio.
Eta noski gurekin batera aritzen den koordinatzailea.

Hilabete honetan bertan Nafarroako Topagunearen aurkezpena eginen duzue. Zeintzuk izanen dira zuen lehentasunak eta lan ildoak?
Nafarroako elkarteei zerbitzuak eta koordinazioa eskaintzea.
Eskatzen dituzten lekuetara joan eta euskara elkarteak sortzeko laguntza eskaintzea edo federazioari buruzko informazioa zabaltzea.

Iruñerrian egitasmo bat martxan jartzeko, elkarte guztien artean hausnarketa egitea.
Nola ikusten duzue euskalgintzaren egoera Foru lurraldearen baitan?

Ongi ezta? Sokatira ariketa batean gaudela ematen du, ezkerrean Euskaldunok, gutxi baino jatorrak, gauzak ongi egiteko gogoz, eta eskuinean administrazioa, indartsuak eta gaizki egiteko tematua. Nork irabaziko?

Euskal Herriko hainbat elkarte biltzen dituen federazioa izanik, zenbait elkartek pentsa dezakete bertan sartuta euren izaera edo nortasuna galtzeko arriskua egon daitekeela. Zer ekarpen egiten dio Topaguneak tokian tokiko talde bati?
Ez du zertan horrela izan beharrik, elkarteak Topagunean bazkidetzen dira bi gauzengatik: guztien egitasmoak elkartrukatzeko gune bat delako eta Federazioak elkarteei eskaintzen dizkien zerbitzuak ongi datozkielako, Federazioa ez da sartzen elkarteen barneko hausnarketetan; izan ere, autonomia da federazioaren oinarri nagusietako bat. Topaguneak zerbitzuak eskaintzen ditu eta sustapen lana egiten du, baina beti ere bere kideen autonomia errespetatuz.


HERRIEN ELEAK.
Errumania

Topikoetatik haratago
Erromatarren aspaldiko Dacia. Irlandako idazle batek asmatu zuen leienda baten kokagunea (Drakula kontea -Vlad Tepes)-. Karpato mendiak. “Petit Paris” izena noizbait merezi izan zuen Bukarest hiria. Etniak eta hizkuntzak bor-bor ari diren herri nekazariak… Zaila da topikoetatik ihes egitea Errumania irudikatzeko.
23 milioi biztanle dituen Estatu honetan gehienek (%90) latinetik eratorritako hizkuntza bat darabilte: errumaniera. Hungariarrak Errumaniako biztanleen % 7,1 dira, baina ia guztiak erdialdeko Covasna eta Harghita eskualdeetan daude; Transilvaniako beste eskualdeetan gutxiago dira. Lurralde honetan historikoki bizi izan diren beste gutxiengo batzuk alemanak, juduak, armeniarrak ukrainiarrak eta rom ijitoak dira; azken hauek ez dira %2ra iristen. Errumanian ere serbiar ugari dago, batik bat Timisoara inguruan. Errumaniako kroaziar katolikoak 5.000 inguru dira eta dozena-erdi herritan bizi dira. Txekera ere hitz egiten da, soilik sei herritan eta ehundaka gutxi batzuren artean bada ere.

Errumaniarrak gurean
Askotan Italia zeharkatu ondoren, ehunka dira Euskal Herrira heldu zaizkigun errumaniarrak. Erroldak dio 400 baino gehiago direla Iruñeko auzunetan bizi direnak (orain dela hiru urte 150 ziren), baina ziur aski gehiago dira gure artean daudenak, zenbaitzuk ez baitira erregistroetan agertzen.
Guretzat hain ezaguna den Alexandru Buligan bezalakoen kasuak oso gutxi dira. Tamalez, errumaniar asko egoera latzean daude gurean. Ijito eta pobreekiko arrazakeria jasateaz gain, zenbait kasutan ez dute prestakuntzarik jaso eta zaila zaie lan duinak aurkitzea. Izan ere, gaur egungo odol-zurrupatzaileak ez dira ekialdetik etorri…
Errumaniar hauen artean ez dira gutxi ijitoak direnak, baina normalean ez dute harremanik izaten Euskal Herriko gainerako ijitoekin. Aipatzekoa da Errumaniako ijitoek ongi gorde izan dutela rom hizkuntza edo ijitoen hizkuntza; bestalde, errumaniar askok errusiera irakurri eta ongi ulertzen dute, hango ikastetxeetan ikasteko aukera izan zutelako. Errusiera da euskararen presentzia haiengana helarazteko Iruñerriko zenbait talde euskaltzalek triptiko batean erabili duten hizkuntzetako bat.
Ce zeu pastrat în saramuri celeste / ar fi dispus din nou sa ne adune? / La noi la voi e plîns de-ngropaciune / la voi la noi e-un capat de poveste
Gazi-aska zerutiarrean gordetako zein jainko / gertatuko litzateke berriro gu elkarrengana biltzeko? / Gure etxean eta zuenean negar-kantari gabiltza / gure etxean eta zuenean amaitu dira ipuinak.

“Exil”. Mircea Dinescu. Euskaratzailea: Mertxe Agirrezabal