In lingua nabarrorum


Esana dugu hainbatetan, eta denontzat gauza jakina da, hizkuntza guztien eta bakoitzaren bizitzan komunikabideen garrantzia zer nolakoa den. Horietan gauzatzen baita egunerokoaren joanaren bidea; hizkuntzaren beraren bilakaera horietan finkatzen baita sarritan. Baina ez hori bakarrik: komunitate baten nondik-norakoak ere sarri askotan komunikabideen bitartez islaturikoak bilakatzen dira. Guretzat ere, gure komunitatearentzat, izugarrizko garrantzia dute komunikabideek. Izan ere, berreskurapen prozesuan dugun gure hizkuntzarentzat itzelezko garrantzia dute. Hizkuntzaren bilakaeran, oraindik orain geure Euskara Batua erabat definitu gabe dagoelako, baina batez ere une larrietatik ateratzeko guk, komunitate gisa, behar ditugulako geure barne harremanetan lagunduko diguten tresnak. Eta hori, besteak beste, dira komunikabideak. Horregatik guztiagatik, poztu beharrean gaude Nafarroan Nabarra aldizkariaren jaiotzaren berri izatean. Eta bertatik goraintzi Nabarra aldizkariari, bizitza amaigabea opatzen diogularik.
Gure ikuspuntutik, baditu Nabarra aldizkariak aipatu beharreko ezaugarriak; batetik, Nafarroan bertan egina dugula, beste guneetatik aparte. Honek ikuspuntu berriak lantzen lagundu dezakeelakoan gaude. Ohituta gaude askotan beste hainbat guneri begira egoten, aitzinatuago ala ez baina sarritan ea besteengandik zer jasoko zain. Bestetik, beste kultur gune horientzat, beste herrialdeetan dauden horientzat, aberasgarria ere izan daitekeela. Eta hori Nafarroatik euskal komunitateari egiten zaion ekarpentzat jo dezakegu. Beste alde batetik, Nafarroari begira, gure artean elkarren berri izateko tresna izanen da, gu geu, mendiz haraindiko nafarrak barne, elkarrengandik hurbilago izateko, hain § zuzen ere. Hortaz, nafar guztiok izanen dugu bertan present izateko aukera, eta inongo zonifikaziok ezin borrokatu izanen duen gauza da hori. Agurtzen dugu, beraz, Nabarra aldizkaria, tajuz egina agertu baitzaigu lehen zenbakitik, txukun askoa, eta jendearen bultzadaz abiaturikoa. Ez da “euskarazko” aldizkaria izanen, baizik eta Euskararen aldizkaria, hots, euskaldunona. Karrika jasotzen duzuenok, hala uste baduzue, txartela etxean duzue, eta orain zuen esku da betetzea ala ez.



ZENBAT BURU… Mikel Morris

Euskal (Euskaldunon) Komunitatearen egoerak kezkatzen al zaitu? Nola baloratzen duzu egungo egoera?
Gauza askok kezkatzen naute. Esaterako, euskararen aurkako eraso bortitzak oso kezkagarria, Nafarroan gertatu/gertatzen direnak batik-bat. Teorian, Europa tolerante eta zibilizatu batean bizi omen gara, baina antza denez, iraganeko jarrerek jarraitzen dute zenbait jenderen artean. Bestaldetik, jakina, hemen erabiltzen den indarkeria astakeria galanta da. Alde batetik, norbait PPkoa edo PSOEkoa izateagatik hiltzeak, moralaren kontrakoa izateaz gain, euskararen eta euskaldunen kausari izugarrizko kaltea egiten dio. Erbestean, euskaldunek prentsa txarra dute eta horrelako ekintzek euskaren etsaiei “arrazoia ematen diete” atzerriko jende askoren ustez. Ez da ahaztu behar Estoniak bere independentzia kantuz lortu zuela. Jakina, beste aldekoek sua gori-gori piztuta edukitzen dute euskal Presoak sakabanaturik dituztelako, Euskal Herritik urruti, eta hori ere salatu behar da. Itxura guztien arabera, egoera zoro honek beste 10, 20 urte iraungo du beste belaunaldiak agintera iritsi arte. Ordurako, Konturatuko dira Europa konponbidea dela.

Zer egingo zenuke jendearen Euskararekiko motibazioa areagotzeko, hau da, elebakar erdaldunek Euskaraz ikas dezaten eta elebidunek Euskara erabil dezaten?
Orain, euskararen hardware-a (gramatika, arauak, e.a.) eginda dago baina falta zaiguna software-a garatzea eta hor dago koxka. Gauza interesgarri gehiago egin behar dira. Eta txorakeria gehiago. Gazteek, oro har, eta zoritxarrez, ez dute “Jakin” edo “Argia” bezalakorik irakurri nahi. Marca, Hola, Super Pop, eta Bravo bezalakoak irakurri nahi izaten dituzte eta ez dago euskaraz. Hutsune hori erdaraz betetzen dute. Bai, txorakeria gehiago behar dugu euskaraz. Beste arazoa, eta baliteke hori arazorik handiena izatea, euskaldun askok eta askok ez dute esfortzu handirik egiten erdaldunak euskal munduan sartzeko. Askotan, zenbait erdaldunek euskara ikasi nahi dute baina euskaldunek ez dute behar adinako pazientziarik beraiekin euskaraz jarduteko. Arazoren bat baldin badago, poz-pozik jotzen dute euskaldunek gaztelaniara, eta askotan eskatu barik. Ondorioz, zertarako ikasi euskara? Kontua ez da gaztelaniari greba egitea, euskarari gehiago ekitea baizik. Buru-kontua da.

Toki askotan izana zara. Munduko hainbat bazter ezagutu eta gero, zerk bultzatu zaitu hiztegigile lan mardul horretan hastera eta hartan jairraitzera?
Betidanik izan naiz hiztegizalea. Txikitan, hiztegiak irakurtzen nituen bestek eleberriak irakurtzen duten moduan. 18 urte nituela, 5.000 hitzeko zerrendak prestatu nituen, ingelesa eta beste 15 hizkuntzaren artekoa. Hasieran, nire asmoa euskara ikastea izan zen. Zer edo zer galdetzean, beti gaztelaniazko hitza ematen zidaten, baina askotan ez nuen hitz hori ere ulertzen. Gero, lanari ekin ondoren, interes gehiago hartu nion proiektuari, harik eta obsesioa bihurtu arte. Nire asmoa hiztegi elebidun handi-handi bat egitea da, Collins edo Oxford hiztegiak baino handiagoa izango dena. Zertarako? Euskararen corpusa (terminologia, hitz berriak) finkatzeko, euskara beste hizkuntza modernoak bezain baliagarria izan dadin. Eta zerk bultzatzen nau hori egitera? Eromenak eta euskaltzaletasun hutsak.

Beste herrialdetan ibili ondoren, eta hizkuntza askorekin harremana ukan eta gero, Euskal Herrian bizi zara egun. Euskaldunoi, zer aholku emango zeniguke mundu eleaniztun honetan bizitzeko hizkuntzei dagokienez?
Guztien gain, euskaldunek euskarari eutsi behar diote, estoniarrek estonierari eusten dioten moduan, islandiarrek islandierari eusten dioten moduan, e.a. Jakina, mundu honetan, beste hizkuntzak ere jakin behar dira. Ingelesa, nahi eta nahi ez, munduko lingua franca bakarra bihurtu da. Horregatik komeni da ingelesez jakitea kanpoko jendearekin hitz egiteko, eta beti aprobetxagarria da beste hizkuntzak jakitea, edozein dela ere. Horixe egiten dute herri txikietakoek, Europan bchintzat. Dena den, Hegoaldean bizi direnek hiru hizkuntza jakitera “kondenaturik” daude. Mundu perfektu batean, gaztelaniadunak gauza izango lirateke euskaldun jendearekin euskaraz hitz egiteko, eta jakina, euskaldunak gaztelaniadunekin gaztelaniaz, eta talde biek ingelesez jakingo lukete mundu osoarekin hitz egiteko. Horretarako, hala ere, begirunea behar da, eta zenbait jendek ez daki errespetatzen.Hala ere, jakiteak ez jakiteari beti garaituko dio, beti.



SOZIOLINGUISTIKA

 

 

 

Norbanakoaren elebitasuna eta elebitasun soziala
Jakina da pertsonek hizkuntza bat baino gehiago erabiltzeko gaitasuna daukagula; hots: elebidunak, eleaniztunak, izan gaitezkeela. “Elebitasun” kontzeptua, dena den izugarri zabaldu da eta elebitasun pertsonala baino askoz gauza gehiago adierazteko erabiltzen da. Txepetxek esan zuen bezala:”A fuerza de significarlo todo el bilinguismo pasa a no significar nada”. Zabalpen horretan funtsezko nahasketa sortu da: elebitasun sozialaren eta pertsonalaren artekoa; berez oso gauza ezberdinak izan arren:
NORBANAKOAREN ELEBITASUNA: pertsonak hizkuntza bat baino gehiago jakitea. ELEBITASUN SOZIALA: lurralde unitate batean hizkuntza bat baino gehiago erabiltzen duten hiztun taldeak egotea. Bi hizkuntzen arteko txandaketa erabilera arau zehatzek antolatzen dute eta gehienetan txandaketa desorekatuta egoten da, hots, ez da berdina bi hizkuntzentzat. Egoera horretan gatazka sortu ohi da. Elebitasun sozialaren barnean egoten den desoreka ulertzeko nahikoa da “Alde bakarreko elebitasunaren” kontzeptua gogoratzea (eskema Lluis Aracilena da): Hasieran (1) bi multzoak guztiz independenteeak dira. Bakoitzak bere tokia dauka. Gero (2) bi multzoen arteko ebaketa gertatzen da. Baina hurrengo egoera ikusi eta berehala (3) ebaketa ez i dela orekatua antzematen dugu. Hiztunak bereganatzen I dituena B taldea da, ez bestea. Hots: Adunak elebiduntzen dira, ez Bdunak. Prozesuaren une batean (4) Adun guztiak elebidunak dira (C hiztunak). Ez dago A elebakarrik eta Cak Bdunen azpimultzoa dira. Elebidunak gero eta gutxiago izango dira (5) (batzuek A hizkuntzari utziko diote) eta A hizkuntzaren komunitatea desegituratuta (sozialki eta geografikoki) agertuko zaigu. Aracilek kritika zorrotza egin zion berak deitutako “elebitasun sozialaren mitoari”. Bere ustez, elebitasun soziala ORDEZKAPEN PROZESUAren etapa bat da, hizkuntza baten berreskurapenaren edo galeraren urratsa. Arrazoi gabekoa da egoera desorekatu batek betiko estatiko iraunen duela espero izatea: “elebitasunaren pilotak ezin du iraun desberdintasun sozialaren aldapan”. Bere ustez, elebitasun soziala ezin da egonkorra izan. A hiztunek bi aukera dituzte: B hizkuntza ikastea eta horrekin batera gizarteko funtzio guztietan parte hartzeko aukera eskuratu ala elebakarrak mantendu eta gizarteko zenbait esparrutan sarbidea galdu. Gerta daiteke B hizkuntza duen taldeko inork A hizkuntza ikastea, baina hori beti erabaki pertsonala izango da, ez gizarteak behartutako zerbait. Hori da bi multzoen arteko ezberdintasuna. Adunek B hizkuntza ikasi behar dute, Bdunek soilik nahi badute ikasten dute.