Karrika 55. 2002ko otsaila

Zinema: errealitatea, fantasia eta euskal papalagiok

Orain dela laurogeita/ bost urte, Polinesiako buruzagi batek gizaki zuriaren bizimodua ezagutzeko asmoz bidaia bat egin zuen Europan zehar. Bueltatu zenean, jaso zituen oharrak baliatuta, hitzaldi batzuk eman zizkien bere herrikideei. Hitzaldi horiei “Papalagiak” (gizaki zuriak) izena eman zien, eta bertan, europarren ohitura bitxiak, jarrera ulergaitzak eta kontraesanak azaltzen saiatu zen, bere ikuspegitik. “Gizakia osotasuna da, eta ezin da gure izatearen zati batekin bakarrik bizi, horrek jende gaixoa sorrarazten duelako”.
Samoako bizilagun honen oharrak bere lagun alemaniar batek itzuli zituen, eta orduz geroztik hainbat hizkuntzatan irakurri ahal izan ditugu. Bertan, besteak beste, zinema aretoez hitz egiten digu. Bere ustez, hain harroputza den gizaki zuria gela ilun horietara joaten da hor agertzen den “jende faltsuak” egiten duena ikusten duenean sekula lortuko ez lituzkeen bizipenak sentitzen dituelako, fikzioa eta errealitatea nahasteraino.
XXI. mendean gauzak asko aldatu dira: Europa zuri hura koloreanitza da orain, zazpigarren artea deitu izan zaiona kultura askoren laguntzaz aberastu egin da eta planeta osoan zabaldua dago, eta zinemara joatea aisialdiaz gozatzeko aukera paregabea izan ohi da aspalditik. Pantailak mundu osoko ohiturak ezagutzeko aukera ematen digu, gure pentsamolderik arruntenak kolokan jar ditzake eta filmeen argudioa hezigarria ez denean ere beti badago gustatu ez zaigunaz hausnartzeko aukera. Hortaz, gehienetan aukera aberasgarria da.
Baina Euskal Herrian oraindik ere badira jokaera ulergaitzak erakusten dituzten euskal papalagiak. Badirudi gutariko askok ez dugula aipatu osotasun hori geureganatu eta ondorioz beste bereizketa bat egiten dugu: gure bizitza zatitzeko joera. Euskaldun izanik normala iruditzen zaigu zenbait egoeratan euskaraz egitea baina aldi berean suposatutzat ematen da kultur ekoizpenak -zinema, literatura…- erdaraz bizi behar ditugula, euskaraz bizitzeko aukera dagoenean ere. Euskara egoera jakin batzuetan erabiltzekoa dela uste dugu (tabernan, eskolan, politikan, etxekoekin…) baina fantasia euskaraz bizi daitekeela nahi gabe ere zalantzan jartzen ari gara askotan. Hori gertatzen denean, pantailan ikusten dena bakarrik al da faltsukeria? Aukera faltak eragiten du, noski, baina horri buruz ere gutxitan eztabaidatzen dugu.
Bada aurten ere fikzioa eta ametsak euskaraz gozatzearen aukera errealitate bilakatzera doa. Karrikiriren eskutik, kalitatezko zinema euskaraz ikusi ahal izango baitugu, inoizko eskaintza oparoenarekin gainera. Eta aholku bat: urtez urte sendotuz joan den ekimen honetaz gozatzeko beldurrak uxatu. Baten batek filmetan erabiltzen den euskarari beldur badio, pentsa dezala ñabardurak alde batera utzita, dena ulertuko duela eta berarentzat aberasgarri izango dela (edo berari aberasgarri izango zaiola). Bestalde, euskaldunok komunitatea osatzeak ez du esan nahi zinemara derrigorrez taldean edo bikotekidearekin joan behar dugunik. Hemengo ohitura bestelakoa izan daiteke, baina sinistu ezazue: bakarka ere joan daiteke… eta ez da ezer gertatzen!
Otsailaren 1etik aurrera euskal papalagiok zinema aretoak leporaino betetetzera goaz!



ZENBAT BURU… Juan Kruz Igerabide Sarasola

Juan Kruz Igerabide Sarasola Adunan jaio zen 1956an. Maisu ikasketak egin eta irakasle ibilia da zenbait herritan. Filologia ikasketak egin, eta Euskal Filologian Doktoregoa egin zuen. Gaur egun EHUko irakasle da, Euskal Filologia sailean. Haurrentzako liburu asko idatzi du, gehienak ipuinak; bere lehen haur-liburua Begi-niniaren poemak izan zen (Erein, 1992), eta geroztik arlo horretan zenbait liburu idatzi du. Bere azken liburuetako batzuk hauexek dira: Abraham (Erein, 1998; gazte literatura), Jonas eta hozkailu beldurtia (Aizkorri, 1998; haur literaturako Euskadi Saria), Hamabi galdera pianoari (Alberdania, 1999; gazte literatura), Helena eta arrastiria (Elkar 1999; gazte literatura), Izar bat agertu da (Igela 2001; gabonetako ipuina).

Euskal komunitatearen egoerak kezkatzen al zaitu? Nola baloratzen duzu egungo egoera?

Jakina, biziki kezkatzen nau euskal komunitatearen egoerak. Gertatzen zait, hala ere, ez dakidala oso garbi zein eta zer den “komunitate” hori. Historian “gure” lurrean era askotako komunitateak sortu dira, indarrez ia beti, eta era askotako interesei jarraiki. Mirariz, benetan uste baitut mirari izan dela, hizkuntza zahar honek iraun egin du, eta bera da nolabaiteko komunitate zentzuari oinarri sendo bat ematen diona. Ez dut sinesten abertzaletasunean (are gutxiago abertzaletasun inperialista batean), errealitatearen ez baina amets mitikoaren fruitu baita (eta horrekin literatura eta artea egiten da, ez politika), ez dut sinesten independentzian (are gutxiago globalizazio kapitalistan), non eta ez den komunitate txiki baketsuak, estatu eta armadarik gabeak, eta kriterio ekologikoekin eginak sortzeko (eta hori “gure” alderdiek ez dute planteatzen). Bizi dugun kaka-nahaste eta indarkeria zentzugabearen giroan, oraindik zerbait merezi badu, nire ikuspegitik, euskaraz mintzatzen eta idazten jarraitzea da, eta hizkuntza hori norberaren izatearen adierazpide bihurtzea, hots, euskara egitarau politikoen zerbitzutik ateratzea.

Zer egingo zenuke jendearen Euskararekiko motibazioa areagotzeko, hau da, elebakar erdaldunek Euskaraz ikas dezaten eta elebidunek Euskara erabil dezaten?
Euskara bultzatzeko motibazio mota anitz erabili da: motibazio ideologikoa, ideologia abertzalearen erdigune izan baita euskara (ezkerreko ideologiek ere boterearen kontrako borrokatzat jo izan dute); motibazio sentimentala, gure arbasoen hizkuntza, gure lurreko ahots zaharra…; gaur egun gizarte-motibazio bat ere badago, zenbait lanpostu eskuratzeko edo/ gizartean integratuago sentitzeko… Badago beste motibazio bat oso gutxi jorratu dena: motibazio ekologikoa; basoen, itsasoen, ibaien… ondarea bizirik irauteko ezinbestekoa badugu, hizkuntzak gure bizitza psikikoaren euskarriak dira; munduan hizkuntza bat galtzen den bakoitzean, neurosi berri bat jaiotzen dela esango nuke, eta koska bat ergelago egiten garela. Hizkuntza baten iraupena asmo politiko jakin batzuk baino askozaz harantzago doa; gure giza izatearen muineko zerbaitez ari naiz. Nik neuk badut, gainera, motibazio zuzen bat: neure ama hizkuntza da, eta kito. Hizkuntza handien boterearen lilurak, ergelkeriak eta gutxi-lotsak eraman gaitu euskara galtzera euskaldun “zaharrok”. Horrezaz gainera, esango nuke ama-hizkuntza ez dela soilik amagandik ikasi nuena; agian, amari edo amonari lapurtu zioten hizkuntza ere badut ama hizkuntza.

Euskaldun berriok erreferentzia falta nabarmena dugu. Euskararen jatortasuna lortzerik ba al dugu?
Jatortasuna, hein handi batean, gezur bat da, denok baikaude kutsaturik. Euskaldun berriak lotsarik gabe erabili behar du euskara. Hala ere, logika pixka batek erakutsiko dio hizkuntzak bizirik iraun duen lekuetan ipini behar duela belarria. Tarteka, asteburuetako irtenaldiak herri txikietara egin eta hango jendeari entzutea formula polita da. Bestalde, irratietan, adibidez, esatari onak aritzen dira oro har. Horretaz gain, Egunkarian, esate baterako, nahikoa hizkuntza txukuna erabiltzen da. Bitartekorik ez da falta gaur egun, oraindik asko hobetu beharra egonik ere.

Nola baloratzen duzu egungo euskal literaturan dagoen sormena?
Helburu bat lortzen ari gara: inguruko hizkuntzetan egiten den literaturaren mailako liburuak ateratzea, eta batzu-batzuk munduan zehar/ lotsarik gabe hedatzeko modukoak. Apustu asko dauzkagu aurrean; horietako bat: literatur hizkera aberatsa eraikitzea -horretan aurrerapauso nabariak ageri dira- eta literatur hizkera hori herritarren hizkeretatik ez gehiegi urruntzea, komunikazio arazoak sor ez daitezen.


Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude